Jak bezpiecznie obsługiwać zwierzęta gospodarskie?

Analiza wypadkowa KRUS, od lat niezmiennie wskazuje uderzenie, przygniecenie, pogryzienie przez zwierzęta gospodarskie, jako zdarzenie zajmujące w kolejności drugie bądź trzecie miejsce w statystyce zdarzeń wypadkowych. W roku 2024 zdarzenia z tej grupy stanowiły 12% wszystkich wypadków zakończonych przyznaniem jednorazowego odszkodowania.

Hodowla zwierząt inwentarskich zawsze wiąże się dużym ryzykiem wypadku. W czasie obrządku zwierząt tj. karmienia, pojenia, dojenia czy zabiegów higienicznych nadal często dochodzi do uderzeń, przygnieceń i pogryzień przez zwierzęta.

Dlaczego pomimo coraz lepszej infrastruktury i bezpieczniejszych urządzeń do obsługi zwierząt zdarzenia z ich udziałem stanowią nadal wysoki procent wszystkich wypadków przy pracy rolniczej?

W 2024 roku było 940 wypadków podczas pracy ze zwierzętami. Najczęstszymi przyczynami niebezpiecznych zdarzeń z udziałem zwierząt jest ich nagła i niespodziewana reakcja na nieznane bodźce i warunki otoczenia. Inne przyczyny często pojawiające się, to niewłaściwy sposób obsługi, złe traktowanie, narowistość, agresja zwierząt, nieodpowiednie warunki bytowania, nieprawidłowe metody poskramiania, nieodpowiednia i niedostosowana infrastruktura czy wady konstrukcyjne budynków gospodarczych.

Jak zmniejszyć ryzyko poważnych urazów podczas prac związanych z obsługą zwierząt gospodarskich?

Wszelkie prace związane z obsługą zwierząt powinny wykonywać osoby dorosłe, zdrowe, sprawne fizycznie, zrównoważone psychicznie, mające niezbędne doświadczenie, a także znane zwierzętom i przyjaźnie do nich nastawione. To powoduje, że zwierzęta są spokojniejsze i mniej skłonne do nieprzewidzianych czy nieprzyjaznych człowiekowi zachowań. Podczas obrządku zwierząt należy być zdecydowanym, ale spokojnym i ostrożnym. Zawsze trzeba uprzedzać zwierzęta głosem, zbliżając się do nich. Pamiętać należy o nie podchodzeniu do nich od tyłu, a także o nie wchodzeniu pomiędzy zwierzęta bez ostrzeżenia. Zwierzęta należy oswajać dotykiem i nie pozwalać na drażnienie i znęcanie się nad nimi przez inne osoby. Pod żadnym pozorem nie wolno pracować ze zwierzętami w stanie nietrzeźwości czy pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych. Zachowujmy szczególną ostrożność podczas pracy ze zwierzętami silnymi, karmiącymi matkami, z ogierami czy końmi młodymi. Podczas zabiegów weterynaryjnych i pielęgnacyjnych wskazane jest używanie poskromu, a także korzystanie w razie potrzeby z pomocy drugiej osoby. Do wyprowadzania zwierząt na pastwisko używajmy gładkich, mocnych linek, powrozów lub łańcuchów, których nie należy okręcać wokół dłoni. Do transportu zwierząt używajmy przyczep przystosowanych do tego celu, oraz dostosowanych do gatunku, wielkości i wieku zwierzęcia.

Oprócz właściwego postępowania ze zwierzętami i ich profesjonalnej obsługi, istotne jest też zapewnienie im dobrostanu.

W zmniejszeniu zagrożeń i ryzyka wystąpienia zdarzeń wypadkowych z udziałem zwierząt, kluczowe znaczenie ma też zapewnienie im odpowiednich warunków bytowych. Pomieszczenia inwentarskie powinny być dla nich przestronne, czyste, dobrze oświetlone, wentylowane, z wydzielonymi stanowiskami przystosowanymi do określonej grupy zwierząt i korytarzem paszowym, a także z bieżącą wodą oraz bezpieczną instalacją elektryczną. Kojce dla zwierząt powinny być tak skonstruowane aby był swobodny dostęp do korytarza paszowego, z kolei szerokość stanowisk powinna umożliwiać swobodne podejście do zwierząt. Bardzo ważne jest wykonywanie regularnie i na bieżąco prac porządkowych w pomieszczeniach inwentarskich, co uchroni zarówno zwierzęta jak i ludzi przed upadkiem. Ważnym aspektem w zapewnieniu dobrostanu zwierząt, ma też ich odpowiednie odżywianie dostosowane do ich rodzaju i wagi oraz zapewnienie im stałego dostępu do wody. Wszystkie wskazane powyżej zasady postępowania ze zwierzętami, ograniczają ich stres i zmniejszają ryzyko wystąpienia wypadków z ich udziałem. Ponadto do zmniejszenia ilości zdarzeń wypadkowych przyczynia się także świadomość występujących zagrożeń i znajomość zachowań zwierząt przez osoby je obsługujące, które przez powtarzalność swych czynności podczas codziennej obsługi zwierząt przyzwyczajają je do siebie.

Praca ze zwierzętami inwentarskimi w gospodarstwie rolnym zawsze niesie ze sobą ogromne ryzyko doznania szczególnie drastycznych, niebezpiecznych, urazów i stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, a nawet śmierci. Dlatego też do takich prac przystępujmy zawsze wypoczęci, trzeźwi oraz z zachowaniem wszystkich wskazanych wyżej zasad właściwej i bezpiecznej pracy.

Marek Sierpiński

Specjalista Placówka Terenowa KRUS w Trzebnicy